U aprilu 1986. godine, eksplozija reaktora u nuklearnoj elektrani u Černobilju, na teritoriji današnje Ukrajine, izložila je milione ljudi u okolini radioaktivnim kontaminantima. Takođe su bili izloženi i radnici angažovani na „čišćenju“ posledica nesreće. Poznato je da ovakvo zračenje izaziva promene, odnosno mutacije, u DNK.
Dve studije koje su ispitivale genetske promene kod ljudi iz ovog područja i njihove dece donose nove uvide u zdravstvene posledice izlaganja zračenju. Istraživanja su sproveli naučnici iz Nacionalnog instituta za rak (NCI), koji je deo američkog NIH-a (Nacionalni instituti za zdravlje). Rezultati su objavljeni 22. aprila 2021. u časopisu Science, navodi se na zvaničnoj stranici Nacionalnog Instituta za zdravlje (National Institutes of Health).
Jedno od istraživanja, koje su vodili dr Stiven Čenok i dr Meredit Jiger, ispitivalo je da li izlaganje zračenju izaziva genetska oštećenja koja se mogu preneti na potomstvo. Naučnici su sekvencirali genome 130 dece i njihovih roditelja. Roditelji su ili učestvovali u čišćenju nakon nesreće ili su bili evakuisani iz obližnjeg grada. Deca su rođena najmanje 46 nedelja nakon nesreće, a najkasnije do 2002. godine. Tim je procenio nivo zračenja kojem su roditelji bili izloženi na osnovu njihovih iskaza o aktivnostima i dostupnih podataka o radijaciji u okolini elektrane.
Istraživači su tražili slučajne, spontane mutacije koje su se dogodile u spermatozoidima i jajnim ćelijama roditelja. Takve „de novo“ mutacije (DNM) pojavljuju se u genomima dece, ali ne i kod roditelja. Broj DNM mutacija kod dece bio je sličan onome u opštoj populaciji. To sugeriše da osobe izložene radijaciji nakon černobilske nesreće nisu prenele štetne genetske posledice svojoj deci.
„Smatramo da su ovi rezultati veoma ohrabrujući za ljude koji su živeli u Fukušimi u vreme nesreće 2011. godine,“ istakao je Čenok. „Poznato je da su doze zračenja u Japanu bile niže nego one zabeležene u Černobilju.“
Izloženost radioaktivnom jodu (¹³¹I) iz černobilske nesreće povećala je rizik od raka štitne žlezde. ¹³¹I emituje zračenje koje kida hemijske veze u DNK. Mutacije mogu nastati kada organizam pokušava da popravi ta oštećenja.
U drugoj studiji, koju su vodili Čenok i dr Lindzi Morton, istraživači su sekvencirali genome tumora štitne žlezde kod 359 osoba koje su kao deca ili u materici bile izložene jonizujućem zračenju tokom nesreće. Tumori 81 osobe koja nije bila izložena zračenju (rođeni više od devet meseci nakon nesreće) korišćeni su za poređenje.
Zračenje dovelo do prekida obe DNK spirale
Naučnici su otkrili da su tumori kod osoba koje su bile izložene većim dozama zračenja, naročito u ranom uzrastu, sadržali veći broj mutacija izazvanih prekidima obe DNK spirale (tzv. dvostrukih lomova DNK). Najčešće su te mutacije bile prisutne u svim ćelijama tumora, što ukazuje da je oštećenje izazvano zračenjem nastalo rano tokom razvoja tumora.
Kod gotovo svih tumora, istraživači su uspeli da identifikuju specifične mutacije u tzv. vozačkim genima („driver genes“) koji omogućavaju rast i preživljavanje tumora. Većina tih mutacija već je prethodno povezivana sa rakom štitne žlezde. Pri višim dozama zračenja, mutacije u vozačkim genima češće su bile rezultat specifične greške koja nastaje prilikom popravljanja dvostrukih lomova DNK.
Ovi rezultati pružaju temelj za dalja istraživanja o povezanosti doze zračenja, uzrasta i rizika od raka. Takođe pokazuju koliku vrednost imaju biološki uzorci koje su ukrajinski naučnici prikupili nakon nesreće.
„Ti naučnici su bili svesni da će tehnologija znatno napredovati u budućnosti,“ rekla je Morton. „Danas istraživačka zajednica ima koristi od njihove dalekovidosti.“
Vaše mišljenje je deo priče
Otvorite diskusiju i budite prvi koji će komentarisati ovu vest.