Iranski haker u ekstradicionom pritvoru, čeka zahtev SAD za izručenje

Amiru Baratiju, kojeg Sjedinjene Američke Države terete za učešće u masovnim sajber napadima na kritičnu infrastrukturu sa štetom većom od 3,4 milijarde dolara u korist Iranske revolucionarne garde (IRGC), nalazi se u ekstradicionom pritvoru u Crnoj Gori i čeka zahtev SAD za izručenje.

Kako je agenciji Beta objašnjeno u Višem sudu u Podgorici, SAD imaju zakonski rok od 18 dana da zatraže izručenje, ili, ako postoje posebno opravdani razlozi, najviše 40 dana od hapšenja.

Ukoliko to ne urade u tom roku, on će biti pušten iz pritvora.

Prema navodima policije, hapšenje je sprovedeno u saradnji sa američkim Federalnim istražnim biroom (FBI), a SAD terete Baratija za učešće u hakerskim napadima na najmanje 150 američkih univerziteta, kao i za krađu poverljivih podataka i intelektualne svojine.

Advokatica Milena Knežević je agenciji Beta kazala da Baratu nije državljanin Crne Gore niti ima odobren privremeni ili stalni boravak u Crnoj Gori.

Ona međutim nije odgovorila na pitanje da li se Barati izjasnio o optužnici, da li boravio u Crnoj Gori ili je bio u tranzitu, te da li se on protivi izručenju Sjedinjenim Američkim Državama, i ako da, po kom osnovu. Ona nije odgovorila ni na pitanje da li mu se stavlja na teret bilo kakvo krivično đelo učinjeno u Crnoj Gori, odnosno da li je osumnjičen za napad na informatičku infrastrukturu u Crnoj Gori, koja je članica NATO-a.

„Imajući u vidu da se postupak nalazi u početnoj fazi, kao i obavezu čuvanja advokatske tajne i zaštite interesa našeg branjenika, u ovom trenutku nisam u mogućnosti da komentarišem sadržinu spisa, procesne radnje, dokumentaciju kojom raspolažu nadležni organi, niti strategiju odbrane“, kazala je ona.

Ona je dodala da nakon što odbrana bude imala uvid u kompletnu dokumentaciju i kada to bude u interesu postupka i našeg branjenika, javnost će, u meri u kojoj to bude moguće i dozvoljeno, biti blagovremeno informisana o činjenicama koje mogu biti saopštene.

„Smatramo da nije primjereno da se postupak vodi putem medija niti da se unaprijed iznose pravni stavovi o pitanjima koja će biti predmet odlučivanja nadležnih organa”, kazala je Kneževiževa, iz advokatske kancelarije Adžić & Knežević.

Radio Slobodna Evropa je objavio da ime Amira Baratija, koji prema policijskim navodima ima iransko i tursko državljanstvo, nije izričito navedeno u ranije objavljenim optužnicama u SAD-u za sajber kriminal.

Američki pravni sistem često je u sličnim slučajevima koristio naknadno podignute „zapečaćene“ optužnice, koje se otvaraju tek nakon hapšenja osobe, što SAD omogućava dugotrajno održavanje statusa „begunca od pravde“.

Navodi koje je objavila crnogorska policija sadrže iste elemente kao slučaj u SAD-u protiv takozvane „Mabna grupe“ iz 2018. godine.

Teheranski Mabna institut i devet Iranaca terete se da su u ime Iranske revolucionarne garde (IRGC) napali više od 320 univerziteta širom svijeta, od čega oko 144 u SAD-u.

U objavljenoj optužnici protiv „Mabna grupe“ takođe se navodi da je pričinjena šteta od 3,4 milijarde dolara.

U hakerskim napadima „Mabna grupe“ kompromitovano je oko 8.000 korisničkih naloga profesora, istraživača i zaposlenih, te ukradeno približno 30 terabajta, odnosno 30 hiljada gigabajta, akademskih istraživanja i naučnih radova.

Nijedan od devet optuženih iranskih državljana nije uhapšen niti osuđen, a američki tužioci navode da su nedostupni pravosuđu, navodi RSE.

Crna Gora i SAD nemaju formalni bilateralni ugovor o ekstradiciji.

Proteklih godina dve zemlje razvile su praksu saradnje u izručenjima, uključujući više slučajeva u kojima su osobe optužene u SAD predate američkom pravosuđu.

Jedan od posljednjih primjera je izručenje južnokorejskog državljanina Do Kvona, koji je uhapšen u Crnoj Gori u martu 2023. godine i izručen SAD u decembru 2024. godine, nakon više sudskih odluka i konačne odluke novog ministra pravde.