Aero.rs: Zbog novog pravilnika Direktorata ugrožena baza Viz era u Beogradu

Baza Viz era u Beogradu otvorena je 20. maja 2010, a danas iz nje lete četiri aviona ka 25 destinacija.

Kompanija u Srbiji zapošljava više od 150 ljudi, dok je tokom prošle godine na linijama ka i iz Srbije prevezla blizu dva miliona putnika.

Prema informacijama do kojih je Aero.rs došao, među zaposlenima u beogradskoj bazi mađarske niskotarifne avio-kompanije vlada zabrinutost da bi nove odredbe mogle da utiču na njen dalji rad.

Izmena Pravilnika o izdavanju odobrenja stranom avio-prevoziocu za obavljanje međunarodnog javnog avio-prevoza sa Republikom Srbijom je 27. marta 2026. godine potpisao vršilac dužnosti direktora Direktorata civilnog vazduhoplovstva Republike Srbije Ognjen Babić.

Najviše pažnje privukla je nova formulacija člana 3 pravilnika u kojoj je navedeno da „u slučaju da se međunarodnim ugovorom omogućava avio-prevoziocima strana ugovornica da obavljaju redovan javni avio-prevoz uz korišćenje prava treće i četvrte vazduhoplovne slobode, odobrenje se izdaje za letove koji započinju i koji se završavaju na teritoriji države koja je ovlastila stranog avio-prevozioca, odnosno na teritoriji Evropske unije ukoliko je reč o avio-prevoziocu iz Evropske unije“.

Iako se radi o svega jednoj rečenici u pravilniku, upravo ona poslednjih dana izaziva najviše pažnje među predstavnicima vazduhoplovne industrije, piše Aero.rs.

Treća vazduhoplovna sloboda, kako se u objašnjava, predstavlja pravo avio-kompanije da prevozi putnike, poštu i robu iz svoje države u drugu državu, dok četvrta vazduhoplovna sloboda omogućava prevoz u suprotnom smeru. U praksi, treća i četvrta sloboda omogućavaju avio-kompaniji da prevozi putnike između svoje matične države i druge države. Na primer, Turkiš erlajns između Turske i Srbije ili Er Srbija između Srbije i Turske.

Međutim, evropsko tržište avio-saobraćaja već godinama funkcioniše po znatno liberalnijim pravilima.

Viz er (Wizz Air Hungary) poseduje sertifikat vazduhoplovnog operatora (AOC), odnosno dozvolu za obavljanje komercijalnog avio-prevoza. Kompanija je 2020. godine postala prvi avio-prevozilac u Evropi koji je dobio AOC pod direktnim regulatornim nadzorom Evropske agencije za bezbednost vazduhoplovstva (EASA), umesto nacionalnih vazduhoplovnih vlasti. Istovremeno, Viz Er ima bazirane avione i posade u Beogradu.

Zahvaljujući takvom modelu poslovanja kompanija iz Srbije održava mrežu od 27 linija koristeći četiri bazirana aviona i posade koje žive i rade u Srbiji.

Upravo zbog toga pojedini stručnjaci postavljaju pitanje da li nova formulacija predstavlja samo preciznije definisanje postojećih pravila ili bi mogla da bude osnov za drugačije tumačenje prava stranih avio-prevoznika koji imaju bazirane avione u Srbiji. Drugim rečima, da li nova formulacija može da utiče na model po kojem evropska avio-kompanija sa AOC-om iz jedne države ima bazirane avione i posade u drugoj državi.

Pored odredbe koja se odnosi na treću i četvrtu vazduhoplovnu slobodu, pažnju je privukla i nova formulacija prema kojoj Direktorat može da razmatra i uticaj pojedinih promena na prava domaćih avio-prevoznika. Pravilnik navodi da je dodatno odobrenje potrebno u slučaju: “promene aerodroma poletanja/sletanja u drugoj državi, ako je ta promena od značaja sa stanovišta korišćenja saobraćajnih prava podnosioca zahteva ili utiče na prava domaćih avio-prevoznika.”

Pojedini sagovornici iz industrije smatraju da je upravo formulacija koja pominje prava domaćih avio-prevoznika jedna od najznačajnijih novina u odnosu na prethodnu verziju pravilnika.

Pitanje koje se sada, prema pisanju Aero.rs, postavlja jeste kako će se ove odredbe primenjivati u praksi.

Srbija je potpisnica Sporazuma o zajedničkom evropskom vazduhoplovnom prostoru (ECAA), koji evropskim avio-kompanijama omogućava znatno šira tržišna prava od klasičnih treće i četvrte vazduhoplovne slobode. Zbog toga deo stručne javnosti smatra da bi eventualno restriktivno tumačenje novih pravila moglo da otvori pravna pitanja u vezi sa obavezama koje je Srbija preuzela kroz ovaj sporazum.

Moguće je i da je reč o administrativnom preciziranju postojećih procedura bez namere da se menjaju uslovi pod kojima evropski prevoznici posluju na srpskom tržištu.

Različita tumačenja novih odredbi, prema saznanjima portala Aero.rs, dovela su do zabrinutosti zaposlenih u beogradskoj bazi Viz era. U delu vazduhoplovne industrije već se spekuliše da bi način primene pravilnika mogao da utiče na budućnost jedine baze strane avio-kompanije u Srbiji.

Izvori upoznati sa situacijom navode da Viz er smatra da je nova regulativa potencijalno u suprotnosti sa Sporazumom o zajedničkom evropskom vazduhoplovnom prostoru (ECAA), čija je Srbija potpisnica. Prema istim izvorima, kompanija je o ovom pitanju već obavestila Evropsku komisiju, Evropsku agenciju za bezbednost vazduhoplovstva (EASA) i mađarske vazduhoplovne vlasti.