Bogata flora i fauna kragujevačkog Spomen parka bez zaštite

Na području Spomen-parka u Šumaricama koji zauzima 352 hektara u granicama grada otkriven je bogat biljni i životinjski svet, među kojima su i retke vrste, zbog čega se stručnjaci zalažu da područje dobije odgovarajuću institucionalnu zaštitu prirode.

Memorijalnim kompleksom gazduje Spomen-park “Kragujevački oktobar” koji je od 1979. proglašen za kulturno dobro od izuzetnog značaja za Srbiju.

Stručnjaci kažu da biodiverzitet Šumarica trenutno nije “u krizi”, ali da ima faktora koji ga ugrožavaju, pa je, kako smatraju, neophodno da se zbog bogatstva flore  i faune ozvaniči određeni stepen zaštite područja.

Kako pišu “Kragujevačke novine”, prvi korak na tom putu napravili su Ekološko istraživačko društvo (EID) „Mladen Karaman” i stručnjaci sa Prirodno-matematičkog fakulteta u Kragujevcu, istraživanjem biodiverziteta Spomen-parka.

Svi podaci će krajem godine biti sistematizovani i objavljeni u okviru naučno-popularne monografije pod nazivom Biodiverzitet Spomen-parka „Kragujevački oktobar“, čiji će urednici biti Snežana Simić i Filip Vukajlović.

Rezultati iz ove monografije će predstavljati osnovu za zaštitu Spomen parka, važno naučno-popularno štivo za naučnike, istraživače, ali i širu javnost, i kao polazna tačka za buduća istraživanja.

U Šumaricama je evidentirano 12 tipova staništa, od kojih dominiraju livade, pa zatim šume, a otkriveno je više od 1.000 različitih vrsta životinja.  

„Evidentirano je 328 vrsta i podvrsta surlaša (insekata), 114 grupa zooplanktona, 73 vrste i dva kompleksa dnevnih leptira, 66 grupa vodenih makrobeskičmenjaka, 61 vrsta ptica, 38 vrsta sisara, 13 vrsta kišnih glista, devet vrsta gmizavaca i sedam vrsta vodozemaca“, kazao je Vukajlović.

Kod ptica, kako je naveo, “ na jezeru zabeležene 51, u samom parku 32, a u Botaničkoj bašti 38 vrsta“, kaže za “Kragujevačke” 

Prema njegovim rečima, među pticama se kao jedna od najbrojnijih gnezdarica parka izdvaja golub grivnaš, dok su česte i velika i plava senica, crnoglava grmuša, kos, sojka, svraka i siva vrana.

Kazao je i da „prisustvo više vrsta detlića i senica pokazuje da još postoje dovoljno stara stabla pogodna za pravljenje i korišćenje duplji“.
Dodao je i da su „na jezeruznačajne divlja patka, barska kokica, labud grbac, veliki trstenjak i druge vrste vezane za vodena i priobalna staništa“.

„Među pticama se posebno izdvajaju retki nalaz svilorepog cvrčića, gnežđenje velikog trstenjaka, koji nije česta gnezdarica tog kraja, kao i prisustvo vodomara, čapljice, crne i srednje žune. Eja livadarka zabeležena je tokom seobe“, naveo je Vukajlović.

Iznenadilo ga je, kako je kazao, prisustvo vidre, srne, divlje svinje, jazavca, lisice i šakala.

Sa druge strane, zabeležene su vrste čije je prisustvo neposredno povezano sa čoveko – šumska kornjača je uneta i nije prirodni stanovnik parka, dok je u vodenom sistemu potvrđena kineska barska školjka, čije širenje može uticati na domaće vrste i strukturu vodene zajednice.

Posebnu zaštitnu pažnju zahtevaju dnevni leptiri, među kojima su i oni strogo zaštićeni u Srbiji, piše u tekstu.

Vukajlović je kazao da je“devet registrovanih vrsta strogo zaštićeno u Srbiji, dok su uskršnji leptir (Zerynthia polyxena) i veliki dukat ( Lycaena dispar) navedeni u međunarodnim dokumentima zaštite“.
„Značajni su i vardarski endem kišne gliste Cernosvitovia spasenijakaramani, sve vrste slepih miševa, vodozemci, zmije, vrste ptica vezane za duplje i priobalnu vegetaciju, kao i organizmi koji ukazuju na stanje kvaliteta vode“, dodao je.

Predsednik EID “Mladen Karaman” Filip Grbović koji je istraživao eko sisteme i staništa Spomen-parka je kazao da šume hrasta sladuna i cera zauzimaju petinu područja parka i da su ekološki najvrednije šumske celine.

Šumaricko jezero i potočni koridori zauzimaju svega pet hektara, ali, po njegovim rečima,  nose veliku ekološku vrednost, jer su stanište usko specijalizovanih vrsta koje nigde drugde u urbanoj sredini ne mogu da opstanu.

Grbović je naveo da invanzivne biljne vrste, poput kiselog drveta, bagrema i ambrozije predstavljaju dugoročnu pretnju autohtonoj vegetaciji u parku.

Stručnjaci sa PMF-a su kazali da su stabla ugrožena prirodnim faktorima, olujnim nevremenom i sušom, ali i da je, s druge strane, vidljiv negativan uticaj čoveka u parku.

Naveli su štetan uticaj saobraćaja jer Spomen- park “seku” dve saobraćajnice, Desankin venac i Milanovački put.

Problem je, smatraju,  i neplanska i nelegalna seča hrastove šume naročito kod Šumaričkog jezera, zatim neodržavanje područja oko Hipodroma koje je obraslo invanzivnim vrstama, brojne divlje deponije komunalnog otada.

Oko veštačkog jezera i potoka potoji mnogo nelegalnih kanala kojima se kanalizaciona ili voda iz septičkih jama uliva u jezero.

“Kroz šumu u Šumaricama idu potočići sa vodom plavkaste boje koja direktno ide u jezero” upozorio je Grbović.

Smatraju da za park treba naći pravu meru zaštite prirode, da ona ne znači zatvaranje parka za građane, te da je najprimereniji zonalni sistem zaštite.

Konačnu kategoriju i granice režima treba da utvrdi Zavod za zaštitu prirode.