Na današnji dan 15. jun

Na današnji dan, 15. juna 1903. godine, nakon ubistva Aleksandra Obrenovića u Majskom prevratu, Skupština Srbije izabrala je Petra Karađorđevića za kralja Srbije. Tokom njegove vladavine učvršćen je parlamentarizam i ubrzan privredni i kulturni razvoj zemlje. Povukao se s vlasti 22. juna 1914, a kraljevska ovlašćenja dobio je njegov drugi sin Aleksandar.

1215 – Engleski kralj Džon (John) je pod pritiskom plemstva prihvatio dokument Magna Carta Libertatum (Velika povelja slobode) – temelj državnog uređenja, simbol borbe protiv apsolutizma i jedan od najznačajnijih dokumenata britanske i evropske ustavne istorije.

1467 – Umro je vojvoda od Burgundije Filip Dobri (Phillippe Le Bon), osnivač Burgundije, države koja je u 15. veku bila rival Francuske, a Francuskoj pripala 1678. (Bourgogne).

1520 – Papa Lav X (Leo) ekskomunicirao je Martina Lutera (Luther) bulom kojom je, kao jeres, osudio Luterove teze o indulgencijama, o dogmama i uređenju Katoličke crkve. Ideje o reformi Crkve sistematizovane u 95 teza, Luter je 1517. prikovao na vrata Dvorske crkve u Virtembergu, označivši početak raskola katoličke Evrope.

1843 – Rođen je norveški kompozitor, pijanista i dirigent Edvard Hagerup Grig (Grieg), koji je, inspirisan nacionalnim folklorom, afirmisao norvešku muziku u svetu („Per Gint“, „Lirski komadi“).

1862 – Na Čukur-česmi u Beogradu turski vojnik je ubio srpskog dečaka što je izazvalo sukobe u gradu. Turci su potom sa beogradske tvrđave, gde im je bio garnizon i bombardovali Beograd.

1882 – Rođen je general i državnik Jon Antonesku (Ion Antonescu), diktator pronemačke vlade Rumunije u Drugom svetskom ratu. Uveo je Rumuniju u Trojni pakt i priključio se napadu na SSSR 1941. Kao ratni zločinac osuđen je 1946. na smrt i streljan.

1904 – Više od hiljadu ljudi, većinom žena i dece, poginulo je blizu Njujorka u požaru na brodu „General Slokam“.

1907 – Počela je Druga haška mirovna konferencija, na kojoj su 44 države, uključujući Srbiju i Crnu Goru, donele 13 konvencija o zakonima i običajima ratovanja („Haške konvencije“). Četvrtom konvencijom osnovan je Stalni arbitražni sud u Hagu.

1919 – Engleski piloti Artur Braun (Arthur Brown) i Džon Olkok (John Alcock) okončali su prvi direktni let preko Atlantika.

1920 – Jedan od osnivača bežične telegrafije, italijanski inženjer Đulielmo Markoni (Guglielmo Marconi) emitovao je u Engleskoj prvi muzički radio-prenos. Bila je to numera australijske operske pevačice Neli Melba (Nellie).

1940 – Nemačke trupe su kod Sedana probile Liniju Mažino. Taj sistem utvrđenja, dugačak 360 kilometara, koji su Francuzi između dva svetska rata izgradili duž granice prema Nemačkoj, smatran je remek-delom građevinarstva i fortifikacije.

1969 – Po povlačenju Šarla de Gola (Charles de Gaulle) s političke scene, za predsednika Francuske izabran je Žorž Pompidu (Georges Pompidou).

1975 – Košarkaši Jugoslavije postali su šampioni Evrope pobedom nad reprezentacijom SSSR u Beogradu.

1977 – Adolfo Suares (Suarez) i njegova koalicija Demokratskog centra pobedili su na prvim slobodnim izborima u Španiji posle smrti Franciska Franka (Francisco Franco) koji je diktatorski vladao od 1939.

1982 – Argentinske snage na Foklandskim ostrvima predale su se Britancima. Time je okončan rat u kojem je poginulo oko 1.000 ljudi.

1988 – Predsednik Pakistana Zija ul Hak (Zia, Haq) objavio je da će islamsko šerijatsko pravo postati vrhovni zakon u Pakistanu.

1992 – Književnik Dobrica Ćosić izabran je za prvog predsednika SR Jugoslavije. Za prvog premijera novoformirane države dan ranije je izabran američki biznismen Milan Panić.

1992 – Parlament Japana odobrio je, prvi put od Drugog svetskog rata, angažovanje vojnika u inostranstvu.

1994 – Izrael i Vatikan uspostavili su pune diplomatske odnose, potvrdivši dogovor o medjusobnom priznanju i pomirenju posle viševekovnih sukoba Jevreja i katolika.

1995 – Savet bezbednosti UN je doneo rezoluciju o proširenju snaga UN u BIH trupama za brza dejstva, sa 12.000 francuskih, britanskih i holandskih vojnika. Rusija i Kina su se uzdržale od glasanja.

1996 – Umrla je američka pevačica Ela Ficdžerald (Ella Fitzgerald), „kraljica džeza“, čuvena po muzičkim „skat“ dijalozima s velikim džez muzičarima Armstrongom, Elingtonom (Ellington) i Bejzijem (Basie).

2000 – U pokušaju atentata u Budvi, u Crnoj Gori, lakše je ranjen Vuk Drašković, lider Srpskog pokreta obnove, u to vreme jedne od najvećih opozicionih političkih stranaka u Srbiji.

2000 – Rimsko-katolički biskup Augustin Misago pušten je na slobodu, pošto je oslobođen optužbe za saučesništvo u masakru više od pola miliona stanovnika Ruande 1994. i za genocid.

2001 – Šangajska petorka – Kina, Rusija, Kazahstan, Kirgistan i Tadžikistan su tu grupu, po prijemu Uzbekistana, nazvali Šangajska Organizacija za saradnju (SCO) – regionalna organizacija za borbu protiv islamskog militarizma.

2003 – Vaterpolo reprezentacija Srbije i Crne Gore osvojila je zlatnu medalju na Evropskom prvenstvu u Sloveniji.

2003 – Umro je američki glumac Hjum Kronin (Hume Cronyn) čija je karijera na Brodveju i u Holivudu trajala više od šest decenija. Na filmu je debitovao ulogom u Hičkokovom filmu „Senka sumnje“ 1943, a igrao je i u filmovima „Poštar uvek zvoni dvaput“, „Dvanaest ljutih muškaraca“ i „Čaura“.

2006 – Vlada Srbije priznala je Republiku Crnu Goru, 12 dana po proglašenju njene nezavisnosti.

2008 – Predsednik Kosova Fatmir Sejdiju zvanično je proglasio novi Ustav potpisivanjem Ukaza o proglašenju 41 zakona. Republika Srbija nije prihvatila Ustav Kosova kao pravnu činjenicu.

2010. – Umro je glumac Bekim Fehmiu, zvezda jugoslovenskog filma, poznat po ulozi u filmu „Skupljači perja“. Glumom je prestao da se bavi 1987. godine u znak protesta zbog „antialbanske histerije“.

2012 – Sud za ratne zločine u Sarajevu osudio je četvoricu bivših pripadnika Vojske bosanskih Srba – Stanka Kojića, Franca Kosa, Zorana Goronju i Vlastimira Golijana, na 142 godine zatvora zbog učešća u masovnom pogubljenju Bošnjaka iz Srebrenice.

2013 – Na Tjentištu je obeležena 70. godišnjica Bitke na Sutjesci u prisustvu boračkih i antifašističkih organizacija iz Srbije, Crne Gore, BiH, Hrvatske i Slovenije.

2014 – Zvanično je stupio na dužnost novi predsednik Slovačke Andrej Kiska, 51-godišnji milioner i filantrop bez političkog iskustva. Kiska je četvrti predsednik Slovačke od raspada Čehoslovačke početkom 1990-ih godina.

2017 – Ana Brnabić, ministarku državne uprave i lokalne samouprave, imenovana je za mandatarku nove vlade Srbije.