BETA KALENDAR – Na današnji dan 30. novembar

1700 – U bici kod Narve švedske trupe kralja Karla XII (Karl) pobedile su nadmoćniju rusku vojsku Petra I. U bici je poginulo oko 10.000 Rusa i 600 Švedjana. Na isti dan 1718. Karlo XII, švedski „kralj ratnik“, simbol nacionalnog junaštva, poginuo je prilikom napada na Norvešku.

1835 – Rođen je američki pisac Semjuel Lenghorn Klemens (Samuel Langhorne Clemens), poznat kao Mark Tven (Twain), jedan od najvećih humorista svetske književnosti. Svetsku slavu stekao je romanima „Pustolovine Toma Sojera“, „Život na Misisipiju“, „Pustolovine Haklberi Fina“, „Život na dvoru kralja Artura“.

1838 – Meksiko je objavio rat Francuskoj koja je tri dana ranije okupirala grad Vera Kruz.

1853 – Rusija je u Krimskom ratu uništila tursku flotu u bici kod crnomorske luke Sinope.

1872 – U Glazgovu je odigrana prva fudbalska utakmica izmedju dve reprezentacije – Engleske i Škotske. Meč je završen rezultatom 0:0.

1874 – Rođen je engleski državnik Vinston Lenard Spenser Čerčil (Winston Leonard Spencer Churhill), premijer Velike Britanije 1940-45. i 1951-55, vodja Konzervativne stranke od 1940. Kao jedan od velikih protagonista pobede nad fašističkim silama, učestvovao je na svim važnim savezničkim konferencijama (Moskva, Teheran, Jalta, Potsdam). Autor je i zapaženih književno publicističkih dela, a za „Memoare iz Drugog svetskog rata“ dobio je 1953. Nobelovu nagradu za književnost.

1900 – Umro je engleski pisac irskog porekla Oskar Vajld (Oscar Wilde). Njegovo demonstrativno kršenje viktorijanskih društvenih konvencija završilo se dvogodišnjom kaznom zatvora (1895) zbog homoseksualizma. Umro je u egzilu u Parizu u bedi i nemilosti, a 100. godišnjica njegove smrti svečano je obeležena u Londonu u Vestminsterskoj opatiji, u Parizu, Dablinu i Njujorku („Slika Dorijana Greja“, „Važno je zvati se Ernest“, „Lepeza ledi Vindermir“, „Srećni princ i druge priče“).

1939 – Više od 20 sovjetskih divizija je napadom na Finsku započelo sovjetsko-finski „zimski rat“, okončan mirovnim ugovorom u martu 1940, kojim je Finska prinudjena da se odrekne Karelijske prevlake i grada Viborg na istoku zemlje.

1939 – Streljan je madjarski revolucionar Bela Kun, jedan od osnivača Komunističke partije Mađarske i vodja madjarske sovjetske revolucije 1919. Prethodno je uhapšen u staljinističkim čistkama i na montiranom procesu u SSSR-u osudjen na smrt. Rehabilitovan je posle XX kongresa KPSS 1956.

1955 – Umro je jugoslovenski kompozitor Josip Slavenski, profesor Muzičke akademije u Beogradu (1945-55). U težnji ka oblikovanju nacionalnog izraza, spojio je u svom delu elemente muzičkog folklora pojedinih balkanskih naroda s modernom evropskom muzičkom tehnikom („Balkanofonija“, „Simfonija Orijenta“, „Simfonijski ep“, „Pesme moje majke“, scenska muzika).

1957 – U Beču je umro srpski slikar Paja Jovanović, predstavnik akademskog realizma, autor žanr-scena i velikih kompozicija iz srpske istorije („Seoba Srba“, „Proglašenje Dušanovog zakonika“). Nakon 1906. stekao je evropsku slavu slikajući portrete vladara i aristokrata.

1967 – Aden, Južni Jemen i Južnoarapska Federacija (17 sultanata) stekli su nezavisnost nakon 128 godina britanske kolonijalne vladavine i formirali Narodnu Republiku Južni Jemen, koja je na isti dan 1970. dobila naziv Narodna Demokratska Republika Jemen.

1975 – Afrička država Dahomej promenila je naziv u Narodna Republika Benin.

1977 – Umro je srpski i jugoslovenski pisac Miloš Crnjanski, jedan od prvaka moderne srpske proze posle Prvog svetskog rata, urednik prvog modernističkog časopisa „Dan“ (1919), autor poetskog romana „Seobe“. Njegovo delo „Roman o Londonu“ smatra se prvim velikim kosmopolitskim romanom u srpskoj književnosti. Bavio se i novinarstvom i politikom, a Drugi svetski rat zatekao ga je u diplomatskoj službi u Rimu. Do 1965, kada se vratio u Beograd, živeo je kao emigrant u Londonu.

1995 – Savet bezbednosti UN jednoglasno je usvojio odluku da se 31. januara 1996. okonča troipogodišnja mirovna misija u Bosni i Hercegovini.

1996 – Oko 150.000 ljudi protestovalo je ulicama Beograda zbog poništenja izborne pobede opozicione koalicije „Zajedno“ na lokalnim izborima.

1996 – Vlada i pobunjenici u afričkoj državi Sijera Leone potpisali su sporazum o okončanju šestogodišnjeg gradjanskog rata.

1999 – Putnički brod sa 302 putnika prevrnuo se u blizini istočne kineske obale. Nesreću su preživele samo 22 osobe.

2000 – U Pjongjangu su se sreli rodjaci iz Severne i Južne Koreje, koji su blizu 50 godina bili razdvojeni.

2002 – Turska je ukinula 15 godina dugo vanredno stanje na jugoistoku države, čime je završena era sukoba turskih snaga i kurdskih separatista, tokom kojih je poginulo oko 30.000 osoba.

2003 – Umrla je Amerikanka Gertruda Ederli (Gertrude Ederle) prva žena koja je 1926. preplivala Lamanš.

2004 – Filipine je pogodila snažna oluja tokom koje su sravnjena tri obalska grada. U višednevnim vremenskim nepogodama poginulo je preko 840 osoba, a više od 750 se vodi kao nestalo.

2005 – Džon (John) Sentamu, poreklom iz Ugande, jedan od lidera kampanje za borbu protiv rasizma, formalno je inaugurisan kao prvi britanski nadbiskup crnac. On je položio zakletvu kao 97. nadbiskup od Jorka, što je druga najviša pozicija u engleskoj crkvi.

2009 – Savet ministara EU usvojio je odluku kojom se gradjanima Srbije, Crne Gore i Makedonije od 19. decembra 2009. ukidaju vize za putovanja u zemlje EU, osim za Veliku Britaniju i Irsku.

2009 – Umro je književnik i akademik Milorad Pavić, koji je svetsku slavu stekao romanom „Hazarski rečnik“.

2014 – U Moldaviji su održani parlamentarni izbori nakon kojih su tri glavne proevropske partije formirale novu vladajuću koaliciju, iako je pro-ruska Socijalistička partija dobila najviše glasova.

2015 – U Parizu je počeo sastanak o klimatskim promenama kako bi se postigao dugoročni sporazum svih zemalja sveta o smanjenju štetne emisije gasova za koju je krivac čovek. Planeta Zemlja je od Protokola iz Kjota 1997. godine postala još toplija i sa još ekstremnijim vremenskim prilikama.

2018 – Apelaciono veće Suda BiH izreklo je oslobadjajuću presudu bošnjačkom ratnom komandantu u Srebrenici Naseru Oriću i pripadniku Armije BiH Sabahudinu Muhiću, koji su se u ponovljenom postupku teretili za zločin nad ratnim zarobljenicima srpske nacionalnosti na području Srebrenice i Bratunca.

2022 – Umro je kineski političar Đijang Cemin, koji je na čelo Komunističke partije Kine došao posle demonstracija na Tjenanmenu 1989. godine. Predsednik Kine bio od 1993. do 2003. godine.

2023 – Vrhovni sud Rusije zabranio je LGBTQ+ aktivizam u toj zemlji.

2023 – Umro je Henri Kisindžer (Henry Kissinger) jedan od najuticajnijih diplomata u drugoj polovini 20 veka. Pripisuju mu se zasluge za popuštanje zategnunosti u odnosima SAD sa Sovjetskim Savezom i Kinom, i smirivanje izraelsko arapskih tenzija, ali i umešanost u krvav puč generala Pinočea (Pinochet) protiv demokrtaski izabranog predsednika Čilea Aljendea (Allende). Nobelovu nagradu za mir dobio je 1973 godine zbog pregovora sa Severnim Vijetnamom.