Astrofizičari kažu da su potvrdili da se svemir širi

Posle ponovnog ispitivanja podataka o određenoj vrsti eksplozije zvezda, tim istraživača tvrdi da je potvrdio dugogodišnju, široko prihvaćenu teoriju da se svemir širi ubrzano, prenela je danas britanska agencija Rojters (Reuters) na svom sajtu.

To zapažanje dovelo je 1990-ih do hipoteze o postojanju kosmičke sile nazvane „tamna energija“ jer se njeno postojanje ne može diorektno detektovati.

Rezultati studije opovrgavaju nalaze istraživanja objavljenog prošle godine koje je zaključilo da se ovo širenje svemikra više ne ubrzava što je bio zaključak koji je doveo u pitanje suštinsko razumevanje svemira.

„Svemir se i dalje širi“, rekao je astrofizičar Brodi Popović (Brodie) iz Univerziteta u Sautemptonu u Engleskoj, jedan od vodećih autora studije objavljene u časopisu Monthly Notices of the Royal Astronomical Society.

„Postoji mnogo stvari koje ne znamo i željni smo da ih otkrijemo i verujemo da smo na pravom putu“, dodao je on.

Rezultati ove studije, koju je sproveo tim s dva dobitnika Nobelove nagrade, zasnovani su na posmatranjima dva skupa podataka o tipu zvezdane eksplozije nazvane „supernova tipa Ia“, koja se koristi za izračunavanje ogromnih kosmičkih udaljenosti.

Ove supernove uzrokuju uništenje objekta nazvanog „beli patuljak“ – gustog ostatka zvezde male do srednje mase na kraju njenog životnog ciklusa.

Ovaj tip supernove pokazao se neprocenjivim za proučavanje strukture univerzuma jer te eksplozije pokazuju približno istu jačinu svetlosti.

Njihova posmatrana svetlost varira u zavisnosti od njihove udaljenosti od Zemlje – svetlije kada su blizu, slabije kada su dalje – što ih čini vrednim kosmičkim markerima.

Merenjem svetlosti ovih supernova kako se vide sa Zemlje, naučnici mogu da procene brzinu širenja svemira i kako se ta brzina menja tokom vremena. Zbog vremena koje je potrebno svetlosti da putuje kroz svemir, posmatranje udaljenih objekata je kao putovanje u prošlost.

„Veliki prasak“ koji se dogodio pre otprilike 13,8 milijardi godina, „rodio je“ svemir koji se od tada širi. 

Naučnici su 1998. otkrili da se ovo širenje ubrzava i predložili su postojanje nevidljive sile nazvane „tamna energija“ kako bi to objasnili pošto drugih objašnjenja nema.

Svemir se sastoji od obične materije – zvezda, planeta, gasa, prašine i svega ostalog što je poznato, a i od „tamne materije“ i „tamne energije“ od kojih se ni jedna ne može neposredno detektovati već samo uticaju svog delovanja. 

Procenjuje se da obična materija čini svega oko pet odsto sadržaja svemira. „Tamna materija“ čije se postojanje pretpostavlja zahvaljujući uticaju njene gravitacije na galaksije i zvezde, procenjuje se da predstavlja oko 27 odsto mase svemira, a „tamna energija“ se procenjuje da čini skoro 68 odsto.

Po studiji objavljenoj 2025. godine u istom časopisu, a koja izgleda da je sada opovrgnuta, „tamna energija“ je slabila i više nije doprinosila ubrzanom širenju svemira.

„Supernove tipa Ia su primarni alat za merenje istorije širenja univerzuma. Godine 1998, pružile su prvi dokaz da se kosmičko širenje ubrzava pod uticajem ‘tamne energije’ „, rekao je astrofizičar Adam Ris (Riess) sa Univerziteta Džons Hopkins u Merilendu, koautor nove studije i dobitnik Nobelove nagrade za fiziku 2011. godine za zajedničko otkriće ubrzanog širenja univerzuma.

Istraživači koji stoje iza ove nove studije izrazili su poverenje u svoju metodologiju i zaključke koji potvrđuju ubrzavanje širenja svemira.

Fizička priroda „tamne energije“ nije nepoznata, ali istraživači se nadaju da će novi podaci iz nove opservatorije Vera Rubin u Čileu i rimskog svemirskog teleskopa Nensi Grejs čije je lansiranje zakazano za avgust, omoćiti bolje razumevanje šta je zapravo „tamna energija“.